Uitgesproken door Koert Debeuf, vertegenwoordiger op Academische Raad.

Beste studenten,
Beste niet-studenten,

"De K.U.Leuven, opgericht in 1425, is een Vlaamse universiteit van katolieke signatuur, met internationale gerichtheid, zij heeft het statuut van een vrije instelling.

Voor haar kennisoverdracht geeft de universiteit interdissiplinair wetenschappelijk onderwijs van hoge kwaliteit. Haar programma's integreren de professionele opleiding in een brede etische, kulturele en sociale vorming. Eerder dan louter feitenkennis, bevordert zij de vaardigheid om problemen te onderkennen, te formuleren en op te lossen. Zij schept de noodzakelijke voorwaarden voor een stimulerende onderwijs- en vormingservaring. Bijzondere aandacht gaat naar de blijvende evaluatie van haar onderwijs met het oog op een verhoogde zelfwerkzaamheid van de studenten, een intensieve persoonlijke begeleiding, een adekwaat beoordelingsysteem, de didaktische kwaliteiten van de docenten en de aanwending van nieuwe onderwijsvormen en -technologieën."

Vindt U dit stukje opdrachtsverklaring ook niet lovenswaardig klinken? Elke student die hier studeert mag zich gelukkig prijzen dat zijn universiteit zich tot zulke idealen geroepen voelt. Maar laat ons dit toch even aan de praktijk toetsen.

Jan studeert af aan deze universiteit. Hij is nu licentiaat in de smurfologie. Hij is een waar ekspert in zijn vakgebied. Let wel, zijn vakgebied. Hij kan jullie ongetwijfeld versmurft doen staan met zijn kennis over hun ontstaan, doen en laten enzovoort enzovoort. Over smurfen weet hij alles, maar over mensen? Jan heeft ooit lessen van de 21ste eeuw gevolgd. En hij kwam tot de konklusie dat er nog iets anders bestond naast smurfenland. Jan vond het best wel jammer dat zijn programma niet meer keuzemogelijkheden bood dan smurfen alleen.

Jans vader, een beroemd smurfoloog, is ongelooflijk trots op zijn zoon. Toen hij studeerde waren de kursussen veel minder lijvig dan nu. De professoren van nu vertalen immers vaak elk nieuw wetenschappelijk inzicht in een bijkomend hoofdstuk. Jan moet toch wel bijzonder verstandig zijn om zo een hoeveelheid stof uit het hoofd te leren. Dat hij daarbij veel meer blokte dan de dekretaal vastgelegde studie druk toeliet, moest hij er maar bijnemen. Wie smurfoloog wil worden, moet er iets voor over hebben.

Enkele vrienden probeerden Jan wel eens duidelijk te maken dat het zo onmogelijk verder kon gaan. De kennis neemt eksponentieel toe, Jans geheugen niet. Ze vertelden hem ook dat zijn professoren eerder technieken moeten aanleren om zijn weg te vinden binnen alle kennis. Jan twijfelt soms, hij is bang dat dat veel moeilijker zal zijn. Misschien heeft hij toch maar liever een eksamen met letterlijke vragen.

Dit voorbeeld wijst erop dat de mooie dromen nog geen werkelijkheid zijn. De daden die moeten volgen, zijn niet eenvoudig. Er is immers een mentaliteitswijziging nodig, zowel bij de studenten als bij de docenten. Anders blijft de universiteit zulke 'Jannen' afleveren. En dat kan toch niet de bedoeling zijn.

Terug naar de opdrachtsverklaring

"Door haar eerste- en tweede-cyclusonderwijs draagt de K.U. Leuven bij tot een zo breed mogelijke participatie van de Vlaamse jongeren aan kwalitatief hoogstaand universitair onderwijs, in een omgeving die intellektueel stimulerend, sociaal ondersteunend en student-vriendelijk is; tevens richt zij zich op nieuwe doelgroepen."

De terugloop van de participatie van jongeren uit sociaal en ekonomisch kwetsbare achtergronden aan het hoger onderwijs is een schrijnende en opvallende evolutie, die in tegenspraak is met met de demokratisering van het onderwijs.

In haar opdrachtsverklaring verbindt de universiteit zich er toe niet enkel waakzaam te zijn maar ook konstruktief te ijveren voor een zo breed mogelijke deelname van de bevolking aan haar onderwijs. Een van de middelen om die brede participatie te realiseren is ons systeem van studiefinanciering. In teorie. Het valt echter op dat dit systeem de laatste 15 jaar niet de aandacht heeft genoten die het verdient. De nood aan een grootschalig onderzoek dat studiekost, behoeften en leefkosten van de studenten meet, is groot.

Natuurlijk verheugen we ons over de recente beslissing de studiebeurzen met twee procent te verhogen. Maar dit is nog niet voldoende. Is de doelgroep van het beurzensysteem wel goed op de hoogte van de kansen die hen geboden worden? Misschien kan de regering daar extra initiatieven nemen. Het bedrag van de studiebeurzen moet verhoogd en automatisch geïndekseerd worden. Ook de toekenningscriteria, de zogenaamde inkomensgrenzen, zijn aan opwaardering toe. Minister-president, is daar geen plaats voor in uw 'moderne' begroting?

De volgende drie paragrafen uit de opdrachtsverklaring slaan we over, die zijn zelfstudie.

"Als Vlaamse universiteit bevordert de K.U. Leuven de deelname van het Vlaamse volk aan de technologische en kulturele rijkdom van de wereld en helpt zij, samen met andere Nederlandstalige universiteiten, het eigen kultuur­en geestesleven uitbouwen."

De K.U. Leuven is een goede universiteit. Anders hadden wij er niet voor gekozen. Ze heeft bekwame professoren, uitgebreide biblioteken, goed georganiseerde sociale voorzieningen en iedereen kan er smurfen op internet. Maar toch is Leuven bang, bang van die andere universiteit die wij niet willen vernoemen omdat het Gent is. Gent heeft naar het schijnt vergelijkbare professoren, biblioteken en sociale voorzieningen, maar dat lijkt niet het grootste probleem. De universiteit van Gent lokt vooral meer en meer studenten. In Leuven vraagt men zich af waar dat aan zou kunnen liggen. En vooral wat men eraan kan doen.

De meest voor de hand liggende oplossing lijkt erin te bestaan metodes te kopiëren. Het opvallendste voorbeeld zijn semestereksamens in de eerste kandidatuur. De fakulteiten die dat wensen kunnen die vanaf volgend jaar invoeren. Er zijn misschien niet alleen nadelen aan verbonden. Maar moesten die semestereksamens er plots nu komen? Nee toch.

Dit is slechts één voorbeeld van die niet kwaliteitsgerichte konkurrentie. Blijkbaar is het studentenaantal voor alle universiteiten de prioriteit. Studenten lokken is dus de opdracht. De veelkleurige reklamefolders zijn goed doordacht ontworpen en gelayout, maar leiden de aandacht af van de essentie: de kwaliteit van het onderwijs. Want daar draait het toch om, of niet?

Het is tijd dat er een einde komt aan de verregaande konkurrentie en bedrijfskultuuraan de universiteiten. Wat studenten willen, is waar ze volgens de opdrachtsverklaring recht op hebben; kwalitatief onderwijs en goede sociale voorzieningen.

Grote Smurf, is het nog ver?